gebouw 54 groot heidekamp
Een ogenschijnlijk onschuldig boerendorp
Gebouw 54 is een rijksmonument dat in 1941 door de Duitse bezetter werd gebouwd als onderdeel van het militaire complex Groot Heidekamp op de voormalige Fliegerhorst Deelen. Het gebouw staat vrij in een bosrijke omgeving en maakte deel uit van een zorgvuldig gecamoufleerd militair terrein. Om vijandelijke verkenningen en luchtaanvallen te misleiden, werd het complex vormgegeven als een ogenschijnlijk onschuldig boerendorp, met bakstenen gevels en karakteristieke wolfsdaken. Achter deze landelijke verschijningsvorm ging echter een robuuste militaire constructie schuil. De circa vijftig centimeter dikke buitenmuren, de asymmetrisch geplaatste entree, de betonnen zoldervloer en de zware stalen luiken boden bescherming tegen scherfinslag en andere oorlogsdreigingen.
Een erfenis uit de Koude Oorlog
Een opvallende toevoeging aan het gebouw dateert uit 1984, toen de Koninklijke Luchtmacht aan de westelijke kopgevel een gesloten aanbouw realiseerde. Deze ruimte was bedoeld als uitwijklocatie voor het radioverkeer van vliegveld Deelen in geval van een dreigende aanval tijdens de laatste fase van de Koude Oorlog. Om de gevoelige apparatuur te beschermen tegen elektromagnetische pulsen werden de wanden en het plafond voorzien van een koperen bekleding en kreeg de vloer zwevende panelen met een zinklaag. De enige toegang werd afgesloten met een zware hefboomsluiting aan de binnenzijde. Hoewel de ruimte nooit daadwerkelijk voor haar oorspronkelijke functie is ingezet, vormt zij een bijzonder tijdsdocument uit de Koude Oorlog. Sinds 2022 is gebouw 54 in gebruik als opleidingscentrum van de Defensie Bewakings- en Beveiligingsorganisatie.
Verduurzaming binnen monumentale kaders
In opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf heeft TAK architecten het gebouw gerenoveerd en verduurzaamd, met respect voor de cultuurhistorische waarden en de bijzondere geschiedenis van het monument. De verduurzamingsmaatregelen zijn zorgvuldig afgestemd op het monumentale karakter van het gebouw. Naast het na-isoleren van daken, gevels en vloeren is gekozen voor een warmteterugwinsysteem (WTW). Om het gebouw comfortabel en energiezuinig te verwarmen, is op zowel de begane grond als de eerste verdieping droogbouw vloerverwarming aangebracht, geschikt voor lage temperatuurverwarming. Alleen de entree en de dojo vormen hierop een uitzondering.
De bestaande vensters zijn voorzien van dynamische achterzetbeglazing, waarmee de thermische prestaties aanzienlijk zijn verbeterd zonder afbreuk te doen aan de monumentale kozijnen. Deze oplossing maakt bovendien onderhoud aan de buitenkozijnen en natuurlijke ventilatie blijvend mogelijk.
Het ontwerp is gebaseerd op de cultuurhistorische analyse en waardestelling die zijn opgesteld door het Bureau voor Bouwhistorie en Architectuurgeschiedenis (BBA). Daarnaast bracht Bert Jonker de historische kleurstellingen van gebouw 54 in kaart. De bouw- en gebruiksgeschiedenis, het oorspronkelijke kleurgebruik, de architectonische vormgeving en de beleving van het monument vormden gezamenlijk het uitgangspunt voor de renovatie en verduurzaming van dit bijzondere erfgoed.
